Overstaande, aanliggende en schuine zijde
Je kijkt altijd vanuit een hoek (niet de rechte hoek). Neem hoek A in de figuur van de rekenhulp:
- Schuine zijde: tegenover de rechte hoek, de langste zijde (c).
- Overstaande zijde: de zijde tegenover hoek A (a).
- Aanliggende zijde: de rechthoekszijde die tegen hoek A aan ligt (b).
Kijk je vanuit de andere scherpe hoek B, dan wisselen overstaande en aanliggende van plaats. De schuine zijde blijft altijd dezelfde.
SOS-CAS-TOA
Zo kies je:
- Zet een kruisje bij de hoek die je kent of zoekt.
- Benoem de zijden: overstaande, aanliggende, schuine.
- Welke twee zijden doen mee (de bekende en de gezochte)? Kies de regel die precies die twee heeft.
- Vul in en reken uit.
schuine zijde 10 cm, hoek A = 35°. Bereken a en b.
- 1
Overstaande zijde met SOS
Je kent de schuine zijde: SOS, sinus = overstaande : schuine.
sin(35°) = a10 ⇒ a = 10 × sin(35°) ≈ 5,74 cm
- 2
Aanliggende zijde met CAS
cosinus = aanliggende : schuine.
cos(35°) = b10 ⇒ b = 10 × cos(35°) ≈ 8,19 cm
- 3
De andere scherpe hoek
De drie hoeken van een driehoek zijn samen 180°. Eén hoek is 90°, dus de twee scherpe hoeken zijn samen 90°.
B = 90° − 35° = 55°
Een hoek berekenen met de inverse
Weet je twee zijden en zoek je een hoek, dan reken je eerst de verhouding uit en daarna de hoek met sin⁻¹, cos⁻¹ of tan⁻¹. Op de meeste rekenmachines is dat SHIFT (of 2nd) gevolgd door sin, cos of tan.
overstaande 6 cm, aanliggende 8 cm. Bereken hoek A.
- 1
Hoek met TOA (inverse tangens)
Je kent de overstaande en de aanliggende zijde: TOA. Met tan⁻¹ (shift tan) vind je de hoek.
tan(A) = 68 = 0,75 ⇒ A = tan⁻¹(68) ≈ 36,9°
- 2
Schuine zijde met Pythagoras
c = √62 + 82 = √100 = 10 cm
- 3
De andere scherpe hoek
De drie hoeken van een driehoek zijn samen 180°. Eén hoek is 90°, dus de twee scherpe hoeken zijn samen 90°.
B = 90° − 36,9° ≈ 53,1°
Zijde in de noemer: delen
Staat de gezochte zijde onder de breukstreep, dan moet je delen. Bijvoorbeeld: je kent de overstaande zijde (3 cm) en hoek A (40°), en zoekt de schuine zijde c:
sin(40°) = 3 : c, dus c = 3 : sin(40°) ≈ 3 : 0,643 ≈ 4,67 cm.
Een handig trucje: wissel de onbekende en de sinus van plaats. Dat werkt omdat 6 = 12 : 2 ook betekent dat 2 = 12 : 6.
overstaande 3 cm, hoek A = 40°
- 1
Schuine zijde met SOS
Je kent de overstaande zijde en zoekt de schuine zijde: SOS, sinus = overstaande : schuine.
sin(40°) = 3c ⇒ c = 3sin(40°) ≈ 4,67 cm
- 2
Aanliggende zijde met TOA
tangens = overstaande : aanliggende.
tan(40°) = 3b ⇒ b = 3tan(40°) ≈ 3,58 cm
- 3
De andere scherpe hoek
De drie hoeken van een driehoek zijn samen 180°. Eén hoek is 90°, dus de twee scherpe hoeken zijn samen 90°.
B = 90° − 40° = 50°
Zo leer je het op school
Eerst benoemen, dan rekenen
Je zet bij elke som eerst op papier welke hoek je bekijkt, welke zijden je kent en welke regel je gebruikt, bijvoorbeeld “tan(A) = overstaande : aanliggende”. Pas daarna vul je getallen in. De tangens kom je ook tegen als maat voor hoe steil iets is: hoeveel je omhoog gaat per stap vooruit.
Met letters en exact
Later reken je ook met de sinusregel en cosinusregel (voor driehoeken zonder rechte hoek) en met de eenheidscirkel. Soms moet je exacte waarden kennen, zoals sin(30°) = ½ en cos(45°) = ½√2.
Handige waarden
| Hoek | sin | cos | tan |
|---|---|---|---|
| 30° | 0,5 | ≈ 0,866 | ≈ 0,577 |
| 45° | ≈ 0,707 | ≈ 0,707 | 1 |
| 60° | ≈ 0,866 | 0,5 | ≈ 1,732 |
Weet je twee zijden en zoek je de derde, dan kan het sneller met de stelling van Pythagoras. De rekenhulp hierboven gebruikt Pythagoras ook als dat handiger is.
Leerroute
← Eerst nodig
Veelgestelde vragen
Wat betekent SOS-CAS-TOA?
Het is een ezelsbrug. SOS: Sinus = Overstaande : Schuine. CAS: Cosinus = Aanliggende : Schuine. TOA: Tangens = Overstaande : Aanliggende.
Hoe weet ik welke ik moet gebruiken?
Kijk vanuit de hoek die je kent of zoekt. Welke twee zijden spelen mee: de zijde die je weet en de zijde die je zoekt? Overstaande en schuine: sinus. Aanliggende en schuine: cosinus. Overstaande en aanliggende: tangens.
Wat is sin⁻¹ (inverse sinus)?
Daarmee reken je terug van een verhouding naar een hoek. Is sin(A) = 0,5, dan is A = sin⁻¹(0,5) = 30°. Op de rekenmachine vind je het meestal onder SHIFT of 2nd met de sin-toets.
Mijn rekenmachine geeft een raar antwoord. Hoe kan dat?
Waarschijnlijk staat hij niet op graden. Controleer of er D of DEG in het scherm staat. Staat er R of RAD (radialen), zet hem dan om naar graden.
Werkt SOS-CAS-TOA in elke driehoek?
Nee, alleen in een rechthoekige driehoek. In andere driehoeken gebruik je de sinusregel of cosinusregel, die je later op havo of vwo leert.
Ook handig
Laatst bijgewerkt: 21 november 2026