Wat is de standaarddeviatie?
Twee klassen kunnen allebei een 6,5 gemiddeld halen, terwijl in de ene klas iedereen tussen de 6 en 7 zit en in de andere klas cijfers van 3 tot 10 voorkomen. Het gemiddelde is hetzelfde, de spreiding niet. De standaarddeviatie (ook: standaardafwijking) meet die spreiding in één getal: hoe ver liggen de getallen gemiddeld van het gemiddelde af? Hoe groter de standaarddeviatie, hoe meer de getallen verspreid liggen.
Standaarddeviatie berekenen in 5 stappen
- Bereken het gemiddelde .
- Trek van elk getal het gemiddelde af. Dat zijn de afwijkingen. Sommige zijn negatief.
- Kwadrateer elke afwijking. Zo worden alle afwijkingen positief, en tellen grote afwijkingen zwaarder.
- Tel de kwadraten op en deel door (populatie) of door (steekproef). Dat is de variantie.
- Neem de wortel. Dan heb je de standaarddeviatie, weer in dezelfde eenheid als je getallen.
Gebruik dit als je gegevens over de hele groep gaan.
Gebruik dit als je gegevens een steekproef zijn uit een grotere groep.
Het teken (sigma, hoofdletter) betekent “tel alles op”.
2, 4, 4, 4, 5, 5, 7, 9
- 1
Bereken het gemiddelde
x̄ = 408 = 5
- 2
Afwijkingen van het gemiddelde, en die in het kwadraat
Trek van elk getal het gemiddelde af en kwadrateer het verschil (dan worden ook de negatieve afwijkingen positief).
x x − x̄ (x − x̄)² 2 −3 9 4 −1 1 4 −1 1 4 −1 1 5 0 0 5 0 0 7 2 4 9 4 16 - 3
Tel de kwadraten op
som van (x − x̄)² = 32
- 4
Populatie: deel door n en neem de wortel
Gebruik dit als je gegevens over de hele groep gaan (bijvoorbeeld alle leerlingen van de klas).
σ = √328 = √4 = 2
- 5
Steekproef: deel door n − 1 en neem de wortel
Gebruik dit als je gegevens een steekproef zijn uit een grotere groep.
s = √328 − 1 = √4,5714 ≈ 2,1381
Populatie of steekproef?
- Populatie (σ, delen door n): je hebt de gegevens van iedereen in de groep waar je iets over wilt zeggen. Bijvoorbeeld de cijfers van alle leerlingen in jouw klas, als je iets over jouw klas wilt zeggen.
- Steekproef (s, delen door n − 1): je hebt een deel van de groep gemeten en wilt iets zeggen over de hele groep. Bijvoorbeeld 50 leerlingen ondervragen om iets te zeggen over alle leerlingen van Nederland.
Waarom n − 1? Een steekproef heeft meestal iets minder spreiding dan de hele populatie, omdat je de uitersten vaak mist. Door door een iets kleiner getal te delen, maak je dat goed. Bij veel getallen maakt het weinig uit: 100 of 99 scheelt maar een procent.
Zo leer je het op school
Met de hand, met een tabel
Bij kleine rijtjes reken je de standaarddeviatie met een tabel met drie kolommen: x, en . Onderaan tel je de laatste kolom op. Dat is precies wat de stappen hierboven laten zien. Op een toets hoef je dit meestal maar één keer te laten zien; daarna mag de rekenmachine het doen.
Met de grafische rekenmachine
Zet de getallen in een lijst en kies 1-Var Stats (bij de TI-84 via STAT, CALC). Je krijgt dan onder meer , σx en Sx. σx is de populatie-standaarddeviatie (delen door n), Sx de steekproef-standaarddeviatie (delen door n − 1). Op een Casio heet het menu STAT met de optie 1-Var, en staan dezelfde twee waarden erbij. Let goed op welke van de twee je opschrijft.
Vuistregels bij de normale verdeling
Zijn de gegevens ongeveer normaal verdeeld (een klokvormig histogram, zoals bij lengtes van volwassenen), dan geldt bij benadering:
| Gebied | Deel van de waarnemingen |
|---|---|
| gemiddelde ± 1 standaarddeviatie | ongeveer 68% |
| gemiddelde ± 2 standaarddeviaties | ongeveer 95% |
Is een groep gemiddeld 170 cm lang met een standaarddeviatie van 10 cm (verzonnen getallen), dan zit ongeveer 95% tussen 150 en 190 cm.
Wil je eerst de centrummaten snappen? Lees dan mediaan, modus en gemiddelde of gemiddelde berekenen.
Leerroute
← Eerst nodig
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen σ en s?
σ (sigma) is de standaarddeviatie van een hele populatie: je deelt door n. s is de standaarddeviatie van een steekproef: je deelt door n − 1. Bij een steekproef is s daardoor iets groter. Bij veel getallen is het verschil klein.
Wat betekent σx en Sx op de grafische rekenmachine?
Bij 1-Var Stats geeft de rekenmachine beide. σx is de populatie-standaarddeviatie (delen door n), Sx is de steekproef-standaarddeviatie (delen door n − 1). Op school gebruik je meestal σx, tenzij er nadrukkelijk sprake is van een steekproef: volg wat je boek of docent zegt.
Wat is de variantie?
De variantie is de standaarddeviatie in het kwadraat: het getal dat je hebt vlak voordat je de wortel neemt. Omdat de eenheid ook gekwadrateerd is (cm² in plaats van cm), gebruik je meestal de standaarddeviatie.
Kan de standaarddeviatie negatief zijn?
Nee. Je neemt de wortel uit een som van kwadraten, en die is altijd 0 of groter. Een standaarddeviatie van 0 betekent dat alle getallen gelijk zijn.
Ook handig
Laatst bijgewerkt: 21 november 2026